گروه نخست معتقد است که دولت آینده با اجرایی کردن طرح کاهش نرخ سود تسهیلات بانکی در بلندمدت موجب کاهش سودآوری شرکتهای لیزینگ خواهد شد.
گروه دوم انتظار دارد که در کوتاه مدت و میان مدت نه تنها سودآوری شرکتهای لیزینگ کاهش نیابد بلکه در طی این مدت حاشیه سود شرکتهای خدماتی لیزینگ افزایش یابد و در بلندمدت نیز با توجه به وضعیت کشور و نیاز به صنعت لیزینگ حمایت خودروسازان و دیگر نهادهای متکی به لیزینگ موجب شود که روند سودآوری آنها کاهش نیابد.
بنابراین پرسش اساسی به وضعیت سودآوری شرکتهای لیزینگ باز می گردد و طرح دیدگاههای گروههای مختلف نظریه پرداز بیشتر به ماهیت درونی صنعت لیزینگ توجه داشته است. پیش از پرداختن به پاسخ پرسش در مورد آینده صنعت لیزینگ و سودآوری آنها نگاهی به تفکرات برخی صاحبنظران و مقامات ارشد کشور خواهیم داشت تا بدین وسیله نگاه کلی آنها را دریابیم.
* آقای ابطحی؛ عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس: بعضی از شرکتهای لیزینگ مانند شرکت غدیر در بعضی موارد برای مصرف کنندگان مشکل ایجاد کردند. در حال حاضر نیز لیزینگها به شکلی بوده که با بعضی اتومبیل سازها و بانکهای خصوصی ارتباط پیدا کرده و قیمت هایی که آنها دریافت می کند از عرصه سود تسهیلات سیستم پولی بسیار بالاتر است. شرکتهای لیزینگ به ظاهر 21 درصد سود می گیرند، ولی با نحوه محاسبهای که انجام می دهند سود آنها تا 23 درصد هم افزایش مییابد.
* آقای چمن زیبایی مدیرعامل لیزینگ غدیر: با در نظر گرفتن میزان تولید ناخالص ملی کشور که درحال حاضر 32 میلیارد دلار است، حجم عملیات 2 میلیارد دلاری شرکتهای لیزینگ در سال گذشته حاکی از حرکت موفقیتآمیز این شرکتها است. درحال حاضر 200 شرکت لیزینگ در ایران مشغول فعالیت هستند که بیشتر این شرکتها از دل شرکتهای لیزینگ ایران و لیزینگ صنعت و معدن به وجود آمدهاند. شرکتهای لیزینگ میتوانند فعالیت موفقتری داشته باشند که به بانکها و موسسات مالی اعتباری وصل باشند؛ زیرا تامین منابع مالی اصلیترین رکن شرکتهای لیزینگ بوده که از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. درکشورهایی که معاملات لیزینگ در ابعاد گستردهای وجود دارد مردم دارای قدرت خرید بالاتری هستند؛ زیرا شرکتهای لیزینگ این امکان را به افراد میدهد تا تنها با داشتن 20 یا 25 واحد از ارزش کالایی, امکان خرید آن کالا را به دست بیاورند و همین موضوع قدرت خرید جامعه را افزایش میدهد. شرکت لیزیگ غدیر در سال 81 تاسیس شد, سرمایه فعلی این شرکت 300 میلیارد ریال است که این میزان سرمایه تا انتهای سال 84 به 400 میلیارد ریال افزایش خواهد یافت. سرمایهگذاری غدیر و شرکت ایران خودرو دیزل هر کدام با دارا بودن 5 درصد از سهام شرکت, 2 سهامدار عمده این شرکت هستند. بر طبق اساسنامه شرکت قادریم تا براساس وضعیت بازار در مورد محصولات مختلف اقدام کنیم و در حال حاضر 600 میلیارد دلار از عملیات مربوط به خوردوهای سنگین و 162 میلیارد ریال نیز مربوط به خودروهای سبک است. حجم بسیار گستردهای از بازار خودرو در داخل کشور برای عملیات فعالیت شرکتهای لیزینگ مهیا است به طوری که در حال حاضر 2/4 میلیون خودرو در کشور در تردد هستند که تقاضای موثری را برای این شرکتها ایجاد میکند ؛ بنابراین تا سال 1400 یک بازار 4 میلیون خودرویی برای این شرکتها مهیا است.
* آقای عباس سلیمیان: برخی صندوقهای قرضالحسنه بهرههای سنگین از مردم میگیرند، لیزینگ هم در ایران در پوشش فروش قسطی خودرو به جای این که بازاری مطمئن برای خودروسازان فراهم کند، به منبع درآمدی برای افرادی که پولهای بیحساب یا با حساب دارند، تبدیل شده است.
به اعتقاد این کارشناس مسایل اقتصادی، تامین منابع مالی خارجی از سوی شرکتهای لیزینگ موجب ورود سرمایههای مالی غیرکنترل شده در بازار و ایجاد تورم خواهد شد. قرضالحسنهها معمولا کارهای خیریه انجام میدهند و نباید بهرهای دریافت کنند و اگر میخواهند سپردههای مردم را جمعآوری کنند و بهره بگیرند باید به بانک خصوصی تبدیل شوند و مقررات سیستم بانکی را رعایت کنند.
* آقای تهرانچی (رئیس هیات مدیره کانون دارندگان خودرو): شرکتهای لیزینگ خودرو با گرفتن سود مرکب در عمل 40 تا 50 درصد سود از مشتری دریافت میکنند، در حالی که در ظاهرا نرخ سود را 23 درصدی اعلام میکنند. در حالی که در کشورهای دیگر نرخ بهره 2 تا 3 درصد است، در ایران حداقل نرخ تسهیلات بانکی را 16 درصد در نظر گرفتهاند. ورود سرمایه دلالان و واسطهها در بحث لیزینگ خودرو فاجعه است و سرمایههای تولیدی کشور، صرف دلالی می شود. سود سرسامآور شرکتهای لیزینگ باعث شد که افرادی سرمایههای خود را از تولید خارج کنند و با اخراج کارگران و حفظ ظاهر کارخانهها، عملا تولید را تعطیل نموده و به سوی دامنزدن به کسب خرید خودرو در کشور گام بردارند. برخی از دارندگان کارخانههای تولیدی که ماشینهای تولید را در گذشته با نرخ دلار 7 تومانی خریده بودند، اکنون با فروش دستگاها و بیکار کردن کارگران به سوی واسطهگری فروش خودرو روی آوردهاند.
* آقای شیرکوند (معاون اقتصادی وزارت امور اقتصادی و دارایی): با توجه به اینکه اکثر شرکتهای لیزینگ خودرو زیر مجموعه بازار سرمایه کشور هستند باید نظارت دقیق و کامل روی عملکرد آنها وجود داشته باشد. با توجه به این مسئله نظارت بر عملکرد شرکتهای لیزینگ به عهده بانک مرکزی و آیین نامه بازار غیر مشکل پولی نخواهد بود. آیین نامههای بازار غیر مشکل پولی در حال تدوین است و به محض نهایی شدن توسط بانک مرکزی ابلاغ خواهد شد. دولت باید با نظارت دقیق روی فعالیت شرکتهای لیزینگ خودرو از انحرافات و سواستفادههای احتمالی جلوگیری کند تا اعتماد مردم سلب نشود.
* آقای کاتوزیان(عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس): سود دریافتی توسط شرکتهای لیزینگ خودرو کاملا غیر عادلانه است. سود دریافتی توسط شرکتهای لیزینگ خودرو کاملا غیر عادلانه است. در بسیاری موارد شرکتهای خودروسازی جهان محصولات خود را با نرخ سود صفر درصد و با همان قیمت فروش نقدی به صورت اقساط به مصرف کنندگان واگذار میکنند. این رویه متاسفانه نه تنها در کشور ما اعمال نمیشود بلکه شرکتهای لیزینگ خودرو با دریافت سودهای بالا (در برخی موارد بالای 30 درصد) باعث وارد آمدن فشار مضاعف به مصرف کننده میشود. روشی که هم اکنون توسط شرکتهای لیزینگ خودرو در کشور اعمال می شود باعث بدهکارتر شدن مردم خصوصا طی سالهای آینده میشود که اثرات آن به هیچ وجه به نفع جامعه نیست به همین دلیل دولت باید نظارت دقیقی بر فعالیت این شرکتها داشته باشد. نحوه اجرا و عملکرد این شرکتها در راستای اهداف مثبت تعیین شده که کمک به اقشار کم درآمد جامعه برای خرید خودرو است، نیست. این وظیفه دولت و حاکمیت است که نگذارد در نتیجه فعالیت این شرکتها به مردم فشار وارد آید.
* آقای دکتر امینی(عضو هئیت علمی دانشگاه علامه طباطبایی): لیزینگها در ایران فقط به منافع خود فکر میکنند. امینی لزوم ارایه تضمینهای لازم از سوی دولت خریداران کالا از شرکتهای لیزینگ و کاهش نرخ بهرههای این شرکتها را دو اقدام مهم وضروری عنوان کرد که باید انجام شود. به اعتقاد وی در شرایط کنونی، شرکتهای لیزینگ به مردم اجحاف میکنند. هم اکنون بیشتر شرکتهای لیزینگ توسط بخش خصوصی اداره میشوند که این بخش نیز تنها به منافع خود فکر میکنند. هم اکنون شرکتهای لیزینگ وام را از بانکها دریافت می کنند و چند درصد به آن اضافه میکنند که این امر موجب کاهش رفاه مردم و فشار بر آنها میشود.
* آقای ملکی: دولت با کارشکنی و کلاهبرداری برخی لیزینگها برخورد کند.اگر چه برخی شرکتهای لیزینگ عملکردی ضابطهمند و در چارچوب مشخص دارند، اما در مواردی اشخاص به نام لیزینگ اقدام به جمعآوری پولهای مردم میکنند و سپس در دادن سند یا تحویل خودرو کارشکنیهای زیادی انجام میدهند و به این وسیله از مشتریان اخاذی میکنند. دولت باید با تدوین ضوابط و ایجاد سیستمهای کنترلی، امکان کلاهبرداری در لیزینگها را به صفر برساند.
* آقای جعفری: شرکتهای لیزینگ از فلسفه وجودی خود دور شدهاند. آقای جعفری به نرخ سود 23 تا 28 درصدی شرکتهای لیزینگ در ایران اشاره کرد و گفت: در این شرایط تنها کسانی اقدام به خرید خودرو از شرکتهای لیزینگ کردهاند که یا میخواهند با خودروهای خود کار کنند و یا به پول خود احتیاج دارند. وی با اشاره به اینکه دلالها در شرکتهای لیزینگ وام را با نرخ 17 درصد از سیستم بانکی تهیه میکنند و تا نرخ 28 درصد خودرو به مردم میفروشند، افزود: به نظر میرسد خودروسازان و دولت باید بر سر تعیین نرخ سود شرکتهای لیزینگ توافق کنند و یا دولت شرکتهای لیزینگ بخش خصوصی را ساماندهی کند تا نرخ سود متعادل و متعارفی دریافت کنند.
* روزنامه صبح اقتصاد : در پى توافق شرکت لیزینگ صنعت و معدن با کارگزارى بانک صنعت و معدن این کارگزارى از روز سهشنبه اقدام به جمعآورى صف فروش این شرکت کرد به نحوى که روز سهشنبه با جمعآورى دو میلیونى سهام این شرکت در بازار، صف فروش آن به 7/10 میلیون سهم رسید که با توجه به پر کردن حجم مبنا شاهد کاهش 5 درصدى قیمت سهام آن در دو روز گذشته بودیم. با بسته شدن قیمت این شرکت در روز چهارشنبه با قیمت 4408 ریال و پیشبینى جمعآورى کل صف فروش این سهم در هفته آینده به نظر مىرسد ظرف هفتههاى آینده ثبات دوباره به این سهم باز خواهد گشت و حتى برخى آگاهان تاکید مىکنند با توجه به جمعآورى صورت گرفته توسط حرفههاى بازار قیمت سهام شرکت لیزینگ صنعت و معدن روند صعودى خود را نیز آغاز خواهد کرد.اگرچه در چند روز اخیر برخى منابع سعى در تخطئه فعالیت شرکتهاى لیزینگ در کشور با اهدافى که هنوز در پرده ابهام باقى است کردند اما آغاز بازارگردانى سهام این شرکت نویدبخش پایان افت قیمت سهام آن در بورس را به همراه دارد.در رابطه با فعالیت این شرکتها مصطفى جعفرى استاد دانشگاه علم و صنعت در گفتوگو با فارس لیزینگ را یکى از مکانیزمهاى ایجاد بازار براى شرکتهاى خودروسازى عنوان کرده و مىگوید: بر این اساس هدف از لیزینگ کسب درآمد نیست بلکه جلوگیرى از هدر رفتن درآمد است زیرا به فروش نرفتن محصولات تولیدى توسط خودروسازان، هزینههاى فراوانى را براى آنها ایجاد مىکند.امرا... امینى عضو هیات علمى دانشگاه علامه طباطبایى نیز به فارس گفته است: لیزینگها حلقه واسط بین شرکتهاى تولیدکننده و مصرفکنندگان قرار مىگیرند تا با ارایه تسهیلات به مصرفکنندگان آنها را به خرید ترغیب کنند و به این نحو چرخه تولید را بچرخانند.وى تاکید کرده است: لیزینگها در جهان معتبر و قابل اعتماد هستند، چون دولت تضمینهاى لازم را در مورد آنها مىدهد.
تاکید بر مثبت بودن فعالیت شرکتهاى لیزینگ که هم حامى منافع بخش تولید هستند و هم حامى مصرفکنندگان حکایت از موفقیتآمیز بودن فعالیت اینگونه نهادهاى مالى در دنیا است.در ایران نیز این شرکتها توانستهاند علاوه بر جذب مشتریان خودرو در کشور به سمت خود، چرخهاى تولید را نیز در کشور بگرداند و پیشبینىهاى سود اعلام شده از طرف آنها نیز حکایت از این دارد که سود آنها در یک محدوده مناسب قرار گرفته و برخلاف گفته برخى که مدعىاند شرکتهاى لیزینگ به مصرفکنندگان اجحاف مىکنند این شرکتها نشان دادهاند اینگونه نیست.
با اعلام عرضه سهام شرکت رایان سایپا طى هفته آینده در بورس و احتمال عرضه سهام شرکت لیزینگ غدیر که هر دو در زمینه خودرو فعالیت مىکنند آگاهان بازار معتقدند یک بار دیگر شرکتهاى لیزینگ در کانون توجه سهامداران قرار خواهد گرفت به ویژه اینکه قیمت کنونى سهام شرکت لیزینگ صنعت و معدن در حد کف خود قرار گرفته و با باز شدن نماد شرکت لیزینگ ایران و احتمال قیمت خوردن آن در محدوده 250 تا 300 تومان بازار به سمت آنها خواهد رفت.در موقعیت کنونى سهامداران باید متوجه برخى اقدامات نمادین و شعارى تبلیغاتى براى مخدوش نشان دادن فعالیت شرکتهاى لیزینگ باشند. به نظر مىرسد اینگونه مخالفت با فعالیت شرکتهاى لیزینگ تنها محدود به یک دوره زمانى و با اهداف سیاسى صورت گرفته و نمىتواند در ادامه فعالیت شرکتهاى فوق خللى را به وجود آورد.
پس از بررسی مختصر و کوتاه مربوط به دیدگاههای صاحبنظران و مقامات اقتصادی کشور نسبت به صنعت لیزینگ به یک جمع بندی کلی می پردازیم. در این بررسی قصد نداریم تا به بررسی صنعت در ایران وجهان بپردازیم و نیاز است که در یک بررسی دیگر به این موضوع پرداخته شود.
پس از مطرح شدن دیدگاه آقای دکتر خوش چهره و دولت نسبت به تک نرخی شدن نرخ سود تسهیلات بانکی سهامداران شرکت لیزینگ صنعت و معدن هراسان اقدام به فروش این سهم نمودند. لیزینگ ایران با نماد بسته روبرو بود و از این بابت با صف فروش مواجه نگردید. در این میان سهم رایان سایپا و لیزینگ غدیر نیز اوضاع را زیر نظر داشتند و تاکنون پای معاملات آنها به میان نیامده است.
تفکر کلی نسبت به کاهش نرخ سود تسهیلات بانکی از آنجا نشات می گیرد که با کاهش آن افراد کم درآمد می توانند تسیهلات ارزان تری بدست آورند. از سوی دیگر موافقان این طرح استدلال می کنند که کاهش نرخ سود تسهیلات موجبات افزایش سودآوری تولید صنایع پرهزینه را فراهم خواهد کرد.
اکنون می توان ریشه نگرانی و هراس فروشندگان سهام لیزینگ صنعت و معدن را دریافت نمود. فروشندگان سهام شرکتهای لیزینگی معتقدند که با کاهش نرخ سود تسهیلات بانکی این صنعت مجبور خواهد شد تا سود کمتری را از دریافت کنندگان تسهیلات دریافت نماید و این امر موجب کاهش سودآوری شرکتهای لیزینگ خواهد شد. در این جا دیدگاههای مخالف این گونه استدلال می کنند که شرکتهای لیزینگی در بخش خصوصی قرار گرفته اند و می توانند به اراده خود سود تسهیلات را با توجه به معیارهای خود تنظیم نمایند.
اما بنا بر قواعد عرضه و تقاضا می توان چنین بیان داشت که بخش بزرگی از مشتریان لیزینگ با کاهش نرخ سود تسهیلات دیگر حاضر به گرفتن خدمات از آنها نخواهند شد و دریافت کنندگان خدمات می توانند از نرخهای کم بهره اعطایی از بانکها استفاده نمایند. بدین ترتیب با این تفکر می توان کاهش سودآوری این بخش را مدنظر قرار داد.
نکته مهمی که باید به آن اشاره داشت این است که صنعت لیزینگ به واسطه عملیات خود در واسطه گری بین خودروسازان و خریداران خودرو نقش مهمی را برای خودروسازان بازی می کند و مشکلات در صنعت لیزینگ تهدیدی نیز برای آنها محسوب می گردد. از این رو باید منتظر ماند و رویدادهای آینده را با دقت بیشتری نگاه کرد. در این میان برخی سهامداران لیزینگ نیز معتقدند که جو کنونی پایدار نخواهد ماند و شاهد بازگشت قدرت به لیزینگ خواهیم بود.
در پایان به ذکر این نکته بسنده می شود که صنعت لیزینگ علاوه بر مسائل کنونی از کمبود قوانین نیز رنج می برد و باید در آینده شاهد این باشیم که قوانین منسجمی در این صنعت پیاده سازی گردد.