بانک فدرال در جلسه فوق العاده ای که در عصر روز دوشنبه برگزار کرد نرخ بهره را 75 واحد پایه کاهش داد، و این امر درقیقاً بعد از کاهش چشمگیر در نرخ سهام جهانی و پیش از بسته شدن وال استریت به مناسبت تعطیلات در آمریکا صورت گرفت. بانک فدرال با در نظر داشتن این امر که حجم عظیمی از دستورات فروش منتظر باز شدن بازارها مانده اند، تصمیم خود را در زمینه کاهش نرخ بهره در صبح روز دوشنبه اعلام کرد. این تصمیم تا حدی زیادی تلاش های بانک فدرال را که در مواجه با وضعیت وخیم اقتصادی صورت گرفته بود، زیر سوال برد و موجب تفکیک منابع مالی شد و میزان ریسک را هم در بخش مالی و هم در اقتصاد واقعی کشور افزایش داد.

تصمیم گیری در جلسات فوق العاده بسیار نادر است و این بار این امر دقیقاً یک هفته پیش از زمان برگزاری جلسه عادی کمیته بازار آزاد بانک فدرال اتفاق افتاد، به علاوه میزان تاثیر گذاری این تصمیم گیری بسیار زیاد بود و این تصمیم همراه با اعلانی منتشر شد که به وضوح از ادامه روند کاهش نرخ بهره خبر می داد و این در شرایطی است که نرخ بهره آمریکا از ماه سپتامبر تا به حال 175 واحد پایه کاهش داشته است. عاملی که موجب شد بانک فدرال به سرعت به کاهش نرخ سهام واکنش نشان دهد، مشخص بود: کاهش ناگهانی در نرخ سهام آمریکا، مانند گردبادی به مصرف کنندگان آمریکایی فشار می آورد و در چنین شرایطی امکان پیشگیری از یک رکود اقتصادی کامل، از بین می رفت.

در همین زمان بانک مرکزی اروپا پیامی با این مضمون منتشر کرد که تورم بار دیگر مهار شده است. با وجود اینکه برخی از مقامات بانک مرکزی اروپا عنوان کرده اند که این بانک باید یک بار دیگر احتمال کاهش رشد اقتصادی اروپا را در آینده بررسی کند، پس از آخرین جلسه بانک مرکزی اروپا (10 ژانویه) – یعنی زمانی که این بانک عنوان کرد که احتمال افزایش نرخ بهره هنوز وجود دارد - تعداد بسیار کمی از آن ها درباره کاهش رشد اقتصادی سخن گفتند.

اکنون یک گفتگوی مشروع و قانونی درباره روش مناسب در سیاست پولی برای پاسخ دهی به وضع نامساعد فعلی به وجود آمده است.

اولین موضوعی که در این مباحثه مطرح است، این است که به واقع اقتصاد اروپا به اندازه اقتصاد آمریکا، آسیب پذیر و شکننده نیست و با توجه به این امر – همانگونه که مفسران می گویند – منطقی نیست که انتظار داشته باشیم بانک مرکزی اروپا نیز دست به کاهش فوری نرخ بهره بزند. آنچه که اکنون در میان سیاست گذاران پولی درباره واکنش نشان دادن به شرایط اقتصادی اخیر مطرح می شود، این است که افت در بازار سهام موجب بروز نگرانی هایی درباه رشد اقتصادی خواهد شد. در نتیجه با وجود اینکه بحران نقدینگی در بازارهای مالی و بین بانکی نیازمند پاسخ گویی از سوی بانک های مرکزی است، نمی توان اینگونه تصور کرد که فعالیتی هماهنگ درزمینه نرخ های بهره، واکنش های هماهنگی را در چرخه های تجاری به وجود خواهد آورد.

به علاوه، برخی از افراد عنوان می کنند که بانک فدرال در زمینه تغییر سیاست های ارزی خود زیاده روی کرده است: در شرایطی که بانک فدرال خود عنوان می کند که احتمال بروز رکود اقتصادی در آمریکا وجود ندارد، بسیاری از منتقدان عنوان می کنند که بازار به راحتی توانسته است بانک مرکزی را به سوی روندی از کاهش نرخ بهره پیش ببرد که احتمال بدترکردن وضعیت تورم را در آینده به وجود می آورد. پاسخی که بانک فدرال به این انتقاد داده این است که روش مناسبی را برای اطمینان از عدم افزایش ریسک ها اتخاذ کرده است و این امکان را دارد که به محض اینکه شرایط مساعد شد، جهت افزایش نرخ بهره اقدام کند.

با توجه به این امر که بحران اخیر حاصل یک روند طولانی مدت از پایین بودن نرخ های بهره بوده است، هزینه آماده بودن بانک فدرال برای کاهش بیشتر نرخ بهره چندان پایین نخواهد بود. ما فکر می کنیم که خود بانک فدرال نیز نگران این موضوعات بوده و منتظر است تا ببیند که شرایط بازار آنقدر ثبات پیدا کرده است که بتواند چرخه کاهش نرخ بهره را متوقف سازد. این امر ممکن است در جلسات آتی کمیته بازار آزاد بانک فدرال مشاهده شود، البته ما فکر می کنیم که این کمیته در اولین جلسه خود، باز هم نرخ بهره را کاهش خواهد داد.

در شرایطی که به نظر انتقاداتی که به بانک فدرال می شود، پایه و اساس محکمی دارد، وضعیت بانک مرکزی اروپا نیز در معرض انتقادات فراوانی قرار دارد. کاهش رشد اقتصادی در آمریکا، حتی اگر به بروز یک دوره رکود اقتصادی نیز ختم نشود، تاثیر زیادی بر دیگر نقاط جهان خواهد داشت و این امری است که در بازارهای سهام به خوبی مشاهده شده است. اروپا نیز از این شرایط تحت تاثیر قرار خواهد گرفت و بانک مرکزی اروپا باید منتظر تاثیرات این جریان باشد.

بی شک، ما زمانی شاهد واکنش هایی در این زمینه خواهیم بود که این تاثیرات در آمار و ارقام دیده شود، اما ما فکر می کنیم که بانک مرکزی اروپا به زودی مجبور خواهد شد که دست از سیاست افزایش نرخ بهره خود بکشد و به تدریج به سوی سیاست کاهش نرخ بهره گام بردارد. ما پیش بینی خود را درباره وضعیت بانک مرکزی اروپا و همچنین سود اوراق بهادار در این منطقه در آینده تغییر داده ایم و همچنین فکر می کنیم که وضعیت جدید به تدریج روند صعودی یورو در برابر دلار را تعدیل خواهد کرد و علت این وضعیت تغییر انتظارات فعالان بازار از بانک مرکزی اروپا است و همچنین این امر است که در آینده کاهش رشد اقتصادی در سرتاسر جهان مشاهده خواهد شد و این امر تنها به آمریکا محدود نمی شود.

به نظر می رسد که بازارهای سهام به خوبی به حرکت بانک فدرال پاسخ داده اند. اما در هر حال ما هنوز به طور کامل از خطر رها نشده ایم و باید خود را برای مواجهه با نوسانات بیشتر در بازار در ماه های آینده آماده کنیم. به ویژه اینکه در این دوره آمار اقتصاد کلان کشورها نیز ضعیف خواهد شد و خطر انتشار آمار منفی در ترازنامه های بانک های اروپایی نیز وجود دارد.

در نتیجه کار مسئولان بانک های مرکزی سخت تر خواهد شد. این بانک ها باید یک شیوه عملی مناسب را در پیش بگیرند که نه باعث وحشت مردم شود و نه چندان به شیوه های اصولگرایانه قدیمی متکی باشد.

نوشته دکتر مارکو آنانزیانتا

ترجمه  بیتا ابراهیمی